artikels

• sneak peek | lees het volledige artikel

  Tijd voor wederopbloei

  Auteur: Valerie Dewaelheyns (1 juni 2019). Dat Vlamingen geboren worden met een baksteen in de maag, is niet echt een verrassende constatering: 70 procent van de Vlamingen bezit een eigen woning. Het wordt pas boeiend wanneer we een kijkje nemen aan de achterkant van al deze woningen: 84 procent ervan beschikt over een tuin. Dit 'huisje-tuintje'-ideaal en de sociale, culturele en economische betekenis van de privétuin vandaag zijn ingebed in de historische evolutie van onze ruimtelijke planning en stedenbouw. Om onze privétuinen beter te kunnen begrijpen, overschouwen we in vogelvlucht de Vlaamse planningsgeschiedenis. Onze verkenning start aan het einde van de 19de eeuw, wanneer het Belgisch beleid begint in te zetten op private woonontwikkelingen.

  lees meer

• B401 de stadssnelweg heruitgevonden

  Auteurs: Kobe Boussauw, Oscar Broeckhoven, Koen Van den Troost (1 juni 2019). Het draagvlak voor grote verkeersinfrastructuur in dichtbevolkte omgevingen kalft zienderogen af, en dat argument is nadrukkelijk aanwezig in een aantal lopende debatten rond de toekomst van bestaande stadssnelwegen. In Gent leidde dat tot een verkennend ruimtelijk onderzoek naar de toekomst van het B401-viaduct.

  lees meer

• Bloemen en cijfers. Een statistisch overzicht van het tuinenlandschap in Vlaanderen

  Auteurs: Veerle Strosse, Peter Vervoort (1 juni 2019). Private tuinen nemen een groot deel van Vlaanderen in beslag. Dit grote netwerk van groene ruimten heeft veel potentieel voor het leveren van diverse ecosysteemdiensten en het verhogen van de biodiversiteit. Tuinen kunnen bijvoorbeeld bijdragen aan een betere bestuiving, of een habitat vormen voor fauna en flora. In onze steeds hetere zomers kunnen ze voor verkoeling zorgen en tegelijk ook instaan voor waterbuffering en infiltratie bij hevige regenbuien. Sommige goed gelegen grotere tuinen kunnen misschien in aanmerking komen voor een verdere verdichting, terwijl andere net een grote meerwaarde zouden hebben als ze bij een aanpalend landbouwperceel werden gevoegd. Willen we die potentiële meerwaarde beter benutten en hier gericht beleid rond voeren, dan is er wel meer kennis over onze tuinen nodig. Daarnaast is het ook niet onbelangrijk te weten wat de eigenaars van al die tuinen hier zoal van vinden. Een pleidooi dus voor meer informatie over het Vlaamse tuinencomplex.

  lees meer

• Bouwmeesterscan. New kid in townplanning

  Auteurs: Tom Coppens, Raf Ilsbroekx (1 juni 2019). Onder het motto ‘Ruimte maken voor mens en natuur’ zet het meerjarenplan van Vlaams Bouwmeester Leo Van Broeck en zijn team volop in op een transitie van de ruimtelijke ordening in Vlaanderen. De documentaire Plannen voor plaats van Nic Balthazar, waarin de Bouwmeester ten oorlog trekt tegen de plattelandsverkaveling en alternatieven probeert aan te reiken, is ondertussen getoond in vele parochiezaaltjes en volkscafés in het Vlaamse land. Maar ook de talloze spreekbeurten van de Bouwmeester en zijn optredens in de media hebben de noodzaak van een alternatieve ruimtelijke ordening meer dan ooit op de agenda geplaatst.

  lees meer

• De stad, je tuin

  Auteur: Maarten Dieryck (1 juni 2019). Negentiende-eeuwse parken werden aangelegd om de collectieve levenskwaliteit te verbeteren. Ze brachten de stedeling in contact met bomen en planten, met open perspectieven, met ontspanning. Op oude ansichtkaarten lijken ze wel voorbehouden voor de elite, maar toch waren ze een manier om kwalitatieve groene ruimte te vulgariseren. Ze waren toegankelijk voor alle lagen van de bevolking. Dat beoogde Leopold II althans met de creatie van brede boulevards en grootstedelijke parken in Brussel. Ze zijn sindsdien gemeengoed geworden, als de gedeelde tuin van de stedeling.<br />

  lees meer

• De tuin, een groengrijze zone

  Auteurs: Aurelie De Smet, Hans Leinfelder, Valerie Dewaelheyns, Geert Meysmans (1 juni 2019). Voor u ligt opnieuw een themanummer over de 'open ruimte'. Waar Ruimte 29 de open ruimte vanuit een breed perspectief bekeek, zoomt dit nummer in op een zeer specifiek en kleinschalig, maar - zoals u zal merken - boeiend soort open ruimte: de tuin. Tuinen blijven vandaag helaas nog onder de radar. Stedenbouwkundigen en ruimtelijk planners beseffen vaak niet welke strategische waarde het geheel aan private, semiprivate en -publieke groene ruimten zou kunnen hebben. Als gastredacteurs nodigen we u daarom uit een stukje landschap te verkennen dat doorgaans als te triviaal beschouwd wordt. We hopen met dit nummer een transitie in het denken rond 'tuinen' op gang te brengen: van private eilandjes, over schakels met een gedeelde waarde in een groter geheel, tot gedeelde ruimten en verantwoordelijkheden.

  lees meer

• Fantasmagorie der natuur

  Auteurs: Tine Poot en Els De Vos (1 juni 2019). Het woord fantasmagorie uit de titel verwijst naar het vroeg 19de-eeuwse gebruik van optische illusies, vaak in de vorm van een Laterna Magica, waarbij een reeks imaginaire of aan de realiteit ontsprongen beelden in een ruimte wordt geprojecteerd. In de context van dit artikel is het een metafoor voor de ruimtelijke ambiguïteit die in het publieke interieur gecreëerd wordt door de representatie van de natuur aan de hand van natuurlijke objecten of ideaalbeelden. In de loop van de twee laatste eeuwen wordt de tuin om uiteenlopende redenen almaar meer naar binnen gehaald in onze publieke interieurs. De auteurs onderzoeken het hoe en waarom.

  lees meer

• Gentse groenassen worden groenklimaatassen

  Auteurs: Henri Lebbe, Elise Van Der Haegen, Hans Leinfelder, Eva Troch, Sylvie Van Damme (1 juni 2019). In haar nieuwe ‘Ruimtelijke Structuurvisie 2030’ opteert de Stad Gent voor acht groenklimaatassen. De groenassen uit de Ruimtelijke Ontwikkelingsstructuur van 1993 waren oorspronkelijk enkel dragers van de natuurlijke en recreatieve structuur, maar krijgen nu ook een rol in de uitbouw van een klimaatrobuuste stad.

  lees meer

• Het Vlaamse tuincomplex in beeld

  Auteurs: Valerie Dewaelheyns en Robrecht Van Rompuy. Niets is zo innig verbonden met onze Vlaamse woonidealen als de privétuin. Tegelijkertijd lijken we in Vlaanderen geen enkel landgebruik zo triviaal te vinden als de tuin. Vanuit planning of ruimtelijk beleid is er nauwelijks aandacht voor. Omdat tuinen private en kleinschalige ruimten zijn, worden ze haast vanzelfsprekend beschouwd als plekken waar iedereen zijn eigen gang mag gaan. Dit gaat voorbij aan het feit dat de veelheid aan tuinen een essentieel onderdeel is van het Vlaamse landschap.

  lees meer

• Mama, mag ik naar buiten?

  Auteurs: Francis Vaningelgem, Sabine Miedema, Wouter Vanderstede (1 juni 2019). Vlaanderen is het land van klassieke voortuinen, met een strak prieel, gemillimeterde haag en een puntig hek om mensen op afstand te houden, maar waar de auto wel een eigen plaatsje heeft. We zijn het land waar de ruimte aan de voorzijde van rijwoningen en appartementsgebouwen zelden wordt aangezien als een zone voor spel en ontmoeting, zelfs niet bij nieuwe woonontwikkelingen. We zijn ook het land waar bouwgrond almaar duurder wordt, waardoor er meer ruimte opgaat aan effectieve ‘bouw’grond.

  lees meer

• Ontwerpend onderzoek rond uitdagingen in het tuinenlandschap

  Auteurs: Aurelie De Smet en Geert Meysmans (1 juni 2019). Kenniscentrum tuin+ is een onderzoekscel en Laagdrempelig Expertise- en Dienstencentrum (LED) verbonden aan de opleiding Landschaps- en Tuinarchitectuur (Lta) van de Erasmushogeschool (EhB). Ons onderzoek richt zich op de diversiteit aan (semi)private open en groene ruimten, waar de Vlaamse nevelstad zo rijk aan is. Al deze ruimten samen vormen een 'tuinenlandschap', dat een aanzienlijk deel van ons grondgebied inneemt. Tuin + is er, samen met een aantal (inter)nationale onderzoekers van overtuigd dat het potentieel van dit tuinenlandschap om ons ecosysteem te ondersteunen erg groot is. Onze doelstelling is dan ook om, via praktijkgericht wetenschappelijk onderzoek, bij te dragen aan het activeren van het Vlaamse en Brusselse tuinenlandschap als 'hulpbron der kleine acties' (zie ook 'Tuin-governance', elders in dit nummer).

  lees meer

• Op zoek naar gemeengoed bij enkele private en semipublieke tuinprojecten

  Auteur: Geert Meysmans (1 juni 2019). In het tuinenlandschap kan het begrip 'gemeengoed' op verschillende manieren worden ingevuld. Het kan zowel gaan over milieuvriendelijke tuiniersbeslissingen van individuele burgers die willen bijdragen aan een collectief maatschappelijk doel, als over het publiek gebruik van privaat groen of het collectief beheer van een (al dan niet) gemeenschappelijke tuin. We gaan op verkenning bij drie tuinen, elk gekenmerkt door een andere schaal en een verschillend toegankelijkheidsniveau.

  lees meer

• Sociale en culturele waarden van de 'tuin bij het huis'

  Auteur: Paul Verschueren (1 juni 2019). Groene gebieden worden steeds vaker gezien als leveranciers van 'ecosysteemdiensten'. Niet alleen parken, begraafplaatsen en bossen, maar ook de alledaagse 'tuin bij het huis'. Botst het ecosysteemdienstenmodel hier op zijn limieten?

  lees meer

• Tuingovernance. Een nieuwe blik op de privétuin als commons

  Auteur: Valerie Dewaelheyns (1 juni 2019). Privétuinen zijn zowel ruimtelijk als cultureel een essentieel onderdeel van het Vlaamse landschap. Elke tuin op zich kan een waaier aan producerende, regulerende en culturele ecosysteemdiensten ondersteunen en leveren, zoals de productie van voedsel, het vastleggen van koolstof en het bieden van een veilige omgeving om in contact te komen met de natuur. Het collectieve potentieel van tuinen is nog groter en ligt in de optelsom van vele kleintjes, maar ook in het streven naar synergie. Dan gaat het zowel over synergieën tussen ecosysteemdiensten binnen het tuincomplex als over de complementariteit van het tuincomplex met het omliggende landschap.

  lees meer

• Uit het zicht, in het stadshart

  Auteurs: Raf Ilsbroekx, Maarten Van Acker (1 juni 2019). Oude ansichtkaarten van met verchroomd blik volgestouwde marktpleinen worden door stadsbesturen nog weleens gebruikt om aan te tonen hoe de ondergrondse parking de publieke ruimte van de auto heeft bevrijd. Door de auto onder de grond te stallen, kwam er bovengronds opnieuw plaats voor markten, volksfeesten, optochten en terrasjes. Maar de medaille heeft een keerzijde: bovenop de nieuwe parkings zou er zelden nog plaats zijn voor volgroeide bomen, laat staan voor voldoende waterinfiltratie. Mobiliteitsexperten verfoeien ondergrondse parkeergarages omdat ze auto’s blijven aantrekken tot in het hart van de stad. Uitgedaagd door het BWMSTR-label, verkenden Raf Ilsbroekx en Maarten Van Acker de mogelijkheden van herbestemming van deze ondergrondse stadsparkings aan de hand van internationale casestudies en ontwerpend onderzoek.

  lees meer